Παρουσίαση – Κριτική Βιβλίου – Αύγουστος Κορτώ: Το Βιβλίο της Κατερίνας

Κάνε τον πόνο σου άρπα.
Και δρόσισε τα χείλη
στα χείλη της πληγής σου.
Ένα πρωί, ένα δείλι,
κάνε τον πόνο σου άρπα
και γέλασε και σβήσου.

(Κ. Καρυωτάκης)

    Έτσι αρχίζει η ιστορία μου. Με λένε Κατερίνα, και πέθανα ακολουθώντας έναν δρόμο σκοτεινό, μοναχικό, κάτω απ’ το είδωλο της νύχτας, γιατί είχα μέσα μου πολλά που δεν αντέχονταν. Πέθανα τρομοκρατημένη κι έρημη, πνιγμένη απ’ το φαρμάκι μου. Μα δεν αξίζω τον οίκτο σας, όχι. Πέθανα απ’ το δικό μου χέρι. Όπως πρέπει να πεθαίνουν οι φονιάδες.

korto

Λίγο πριν μας αποχαιρετήσει το 2002, η Κατερίνα Χατζοπούλου αποφασίζει να αποχαιρετήσει οριστικά τον κόσμο μας, καταπίνοντας τετρακόσια περίπου χάπια. Ο πρώτος που την αντίκρισε νεκρή ήταν ο γιος της, ο Πέτρος, ο γνωστός σε εμάς Αύγουστος Κορτώ. Δεν ξεσπά. Σκεπάζει το γυμνό της σώμα. Σκέφτεται αν πρέπει ν’ ανοίξει το παράθυρο, για να ελευθερωθεί η ψυχή του πεθαμένου, όπως λέγανε παλιά. Αφήνεται να εννοηθεί πως δεν το κάνει.

Έτσι η Κατερίνα γίνεται αερικό του σπιτιού, που ξεκινά να μας αφηγείται την οικογενειακή της ιστορία, ξεκινώντας από την Αμισό των αρχών του περασμένου αιώνα έως και την τελευταία μέρα της ενσώματης ζωούλας της. Ξεδιπλώνει όλες τις πτυχές του ζόφου, των αδέξια κρυμμένων μυστικών και των οικογενειακών παθών, που συνέτειναν στο δράμα της και την κορύφωσή του, στην ψυχική της αποφλοίωση και τον έσχατο γλιτωμό.

«Από άλλα θηλυκά μπορεί να σωθεί κανείς, μπορεί να αποθαρρύνει την αγάπη τους – αλλά από τη μητέρα ποιος μπορεί να σε σώσει;», είχε διατυπώσει εύστοχα κάποτε η Έλσα Μοράντε. Η μητρική φιγούρα καταλαμβάνει σχεδόν στο σύνολο τα εδάφη της επικράτειας του εαυτού. Είναι η γιγαντοαφίσα που κρέμεται σε περίοπτη θέση του υποσυνείδητου και σου κουνά το δάχτυλο πότε επιτακτικά και πότε απαγορευτικά. Η ύπαρξη της Κατερίνας διαχύθηκε στην ύπαρξη του Πέτρου της (πόσα πράγματα να σκεπάζει άραγε κάθε μητρική εκφορά της γενικής κτητικής για ένα παιδί;) και έκτοτε προβάλλεται στη ζωή και τα βιβλία του.

Η εξιστόρηση των συμβάντων από τη νεκρή Κατερίνα είναι πολλά περισσότερα από ένα λογοτεχνικό εύρημα ή κάποιο συναισθηματικό πάλαισμα. Μέσα από τη φωνή της ο Κορτώ αποζητά την ευκαιρία ν’ ακούσει τη δική του φωνή, να αυτο-ψυχαναλυθεί. Κι αν η προσπάθεια συμφιλίωσης με τις ραγισματιές του εκδηλώνεται σε κάθε του μυθιστόρημα, στο «βιβλίο της Κατερίνας» γνωρίζει την ποθητή της εξάντληση. Είναι δε τόσο διαφωτιστική η φωνή της Κατερίνας – σχετικά με τις πρώτες της ψυχικές τρώσεις, την εγκληματική παραμέληση της ψυχασθένειάς της και την παθολογία της μητρικής αγάπης – που ξεχνάμε ότι την χαρτογραφεί ο γιος της και γινόμαστε μύστες μιας ιδιότυπης μεταφυσικής ενδοσκόπησης.

Ο Κορτώ πενθεί με μνημειώδες ύφος. Αυτοσαρκάζεται, παρωδεί, θυμώνει, έπειτα ηρεμεί, χαριεντίζεται με τις παρομοιώσεις, διερωτάται. Δεν υπερβάλλει σε τίποτα απ’ όλα αυτά. Δεν μας σνομπάρει με τη γλώσσα του, επίσης. Απλή και κοφτερή, όπως είναι άλλωστε η γλώσσα της μνήμης, χωρίς αιδημοσύνη και εξωραϊσμό πορτρέτων. Ο λόγος του τραβάει αφοπλιστικές ευθείες που εξάγουν το παρελθόν από το φυσικό του, ημιδιαφανές ντύμα. Θα τολμήσει να φανερώσει τις μέλαινες διακλαδώσεις του οικογενειακού του δέντρου (και είναι πολλές, όπως θα διακριβώσετε), ξέροντας πως αυτό είναι το τίμημα για την ανάκτηση της ταυτότητας και την εσωτερική του αναδιάταξη. Ωστόσο δεν παραλείπει ποτέ να είναι τρυφερός, όπως κάθε άνθρωπος που έχει πονέσει – ώστε η σκληρότητα που επιδεικνύει στις αφηγήσεις του, δια στόματος Κατερίνας, μόλις που κατορθώνει να πνίξει ένα υπόγειο κλάμα.

Κι έπειτα; Έπειτα, μες στη νύχτα, κάτι θα φτερουγίσει μέσα μου: το μικρό μου τίποτα, που ετοιμάζεται να πετάξει, να ενωθεί με το μεγάλο τίποτα. Ή με την ελπίδα μιας ζωής υπέροχης σαν αυτή που αφήνω… Το βιβλίο της Κατερίνας δεν προσδοκά να σας συγκινήσει, γιατί είναι το ίδιο συγκινημένο. Κρατείστε την ανάσα σας και αφουγκραστείτε τη δική του. Καλή ανάγνωση.

Το βιβλίο της Κατερίνας,
Αύγουστος Κορτώ,
Εκδόσεις Πατάκη

Δημήτρης Μανουήλ

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.