Παρουσίαση – Κριτική Βιβλίου – Θεόδωρος Γρηγοριάδης: Το μυστικό της Έλλης

«Μια περιοχή, σχεδόν στο μέσον του Λεκανοπεδίου, αφημένη και ατημέλητη, παρά τον αρχαιολογικό της πλούτο, με πολυπολιτισμική σύνθεση κατοίκων. Ακριβώς αυτό το μεταίχμιο ανάμεσα στο παρόν και στην Ιστορία, στην πόλη που τώρα διαμορφώνεται και στην παλιά Αθήνα, με ενδιέφερε πολύ. Όμως αυτή η επιλογή δεν ήταν τυχαία: Κάποιοι φίλοι μου, είχαν ήδη επιλέξει να ζήσουν εκεί, προτού ακόμη η περιοχή γίνει ακριβή και μοδάτη. Εκείνοι είχαν πάει για φτηνότερα σπίτια, σήμερα βλέπεις πανάκριβα lofts ενώ παραδίπλα τους διαβιώνουν μουσουλμάνοι και λαϊκοί άνθρωποι…»

Με αυτά του τα λόγια ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης μας εισάγει στο αστικό σκηνικό όπου διαδραματίζεται η ιστορία του τελευταίου του βιβλίου, Το μυστικό της Έλλης.

Η Έλλη, μια πενηντάχρονη καθηγήτρια γαλλικών, ζει μια βαλτωμένη ζωή. Έχει «καθίσει» ανάμεσα στα βιβλία της και τη γλυκερή νοσταλγία ενός παρελθόντος που μοίρασε, μεταξύ άλλων, σε Παρίσι και Ζαΐρ. Το παρόν της κυλάει μέσα στο ζόφο που υποβάλλουν οι υποβαθμισμένες περιοχές που διαμένει και κινείται: Ρουφ, Βοτανικός, Κορυδαλλός. Σε τούτο το φόντο θα γίνει η γνωριμία της, στη λαϊκή αγορά, με έναν νεότερό της άντρα, τον παντρεμένο Αντώνη, που θα την αγαπήσει ξυπνώντας εντός της αισθήματα και επιθυμίες από καιρό ναρκωμένες. Η ιστορία αυτών των δύο ανθρώπων θα παιχτεί σε μια Αθήνα που βυθίζεται συνεχώς στ’ αδιέξοδά της, με την οικονομική κρίση να αποβαίνει καθοριστική για την εξέλιξη της σχέσης τους…

Μπορεί μεν οι δρόμοι τους να χωρίζουν αλλά όλο αυτό δίνεται δίχως μελοδραματισμούς ή άλλες συγγραφικές ευκολίες. Το βασικό πλεονέκτημα του βιβλίου είναι αυτό: το τέλος έρχεται κατά τα συνήθως συμβαίνοντα, διατηρώντας τη στενοχώρια, την απογοήτευση και το αίσθημα της απουσίας στις φυσικές τους διαστάσεις. Η ηρωίδα θα επιστρέψει στην ρουτίνα της – το σημείο απ’ όπου εκκίνησε –  ανακτώντας προοδευτικά την ηρεμία και τον αυτοέλεγχο. Δεν θα τη δούμε να περιφέρεται δύστηνος, με τον ναρκισσισμό που συχνά προτάσσει η πίκρα του χωρισμού: αντίθετα ύστερα απ’ όσα έζησε, φαίνεται ικανοποιημένη, ευγνώμων που διαπίστωσε ότι μπορεί ακόμα να επιθυμεί. Ο Μαρσέλ Ζουαντό έλεγε ότι «Έρχεται μια μέρα που έχεις χάσει κάτι μοναδικό, που δεν είναι το αντικείμενο της επιθυμίας σου, αλλά η ίδια η επιθυμία», κάτι που η ηρωίδα δείχνει να το έχει αφομοιώσει και να μην συνθλίβεται από την φυγή του ερωτικού αντικειμένου.

Ο Γρηγοριάδης τολμά να αγγίξει το θέμα του έρωτα στη μέση ηλικία. Το ότι ο έρωτας αυτός αφορά μάλιστα γυναικείο πρόσωπο – με όλες τις ιδιαιτερότητες που έλκει το φύλο και η ηλικία – προσδίδει στο μυθιστόρημά του μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Όπως και να το κάνουμε, η απόπειρα ενός άνδρα συγγραφέα να εισδύσει στην γυναικεία ψυχοσύνθεση και να καταπιαστεί με πτυχές της που θεωρούνταν μέχρι πρότινος ταμπού (έρωτας για έναν νεότερο άνδρα), αποτελεί εξαρχής αξιέπαινο εγχείρημα. Η αναζωπυρωμένη σεξουαλικότητα του κεντρικού του χαρακτήρα (της Έλλης) δεν προσβάλλει, δεν αηδιάζει και κυρίως δεν προκαλεί τη χλεύη μας. Παρότι το θέμα είναι κάπως δυσήλατο, η ευαισθησία και η συγκίνηση που το επεξεργάζεται, αφήνουν μια ωραία εντύπωση με το τέλος της ανάγνωσης. Ίσως να συντείνει σε αυτό και η λύση της ιστορίας, με το έντονα ρεαλιστικό στοιχείο της οικονομικής κρίσης να μην αφήνει περιθώρια για εξάρσεις και κάποια σπουδαία αφηγηματική κορύφωση, αλλά να προσγειώνει ομαλά την πλοκή, όπως άλλωστε ταιριάζει στον συνολικό διακριτικό χειρισμό της κεντρικής ιδέας.

Σαφώς και πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που απευθύνεται πρώτιστα σε γυναίκες. Ως εκ τούτου, δεν κατορθώνει να απαλλαγεί από τα αρνητικά γνωρίσματα της λεγόμενης «γυναικείας λογοτεχνίας» αλλά ως ένα βαθμό τα διατηρεί. Για παράδειγμα, οι υπερτροφικές υπομνήσεις λεπτομερειών από το παρελθόν και το παρόν της ηρωίδας δεν προσθέτουν κάτι περισσότερο στη σφυρηλάτηση της μυθοπλασίας, αντιθέτως την επιβραδύνουν. Η υπέρμετρη αφοσίωση στην πρωταγωνίστρια της ιστορίας, με την εξαντλητική ανάλυση του εσωτερικού της κόσμου, στερεί από τους υπόλοιπους χαρακτήρες τη σκιαγράφηση που τους πρέπει (δίχως αυτό να σημαίνει ότι είναι ανερμάτιστοι): μόνο η Έλλη μοιάζει να ζει και να επιλέγει εκ πεποιθήσεως, ενώ όλοι οι υπόλοιποι εκ συγκυρίας.

Ακόμα κι έτσι, το «μυστικό της Έλλης» είναι παιδί της εποχής του, όχι του σωλήνα μα γεννημένο φυσικά, υπενθυμίζοντάς μας ότι οι πιο ζωντανές ανθρώπινες σχέσεις δεν εξελίσσονται στο time-out του προσωπικού μας αγώνα, αλλά στη ροή του, υπό συνθήκες σκηνοθετικά μη ιδανικές. Αναζητείστε το.

Θεόδωρος Γρηγοριάδης
Το μυστικό της Έλλης
Εκδόσεις Πατάκη

Δημήτρης Μανουήλ

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.