Παρουσίαση – Κριτική βιβλίου – Θωμάς Κοροβίνης: Ο γύρος του θανάτου

pagkratidis-korovinisΟ «Δράκος», τα «Τέρατα» και οι «Νεραΐδες»

Θωμάς Κοροβίνης–  Ένας  πολυμήχανος άνθρωπος, με πλούσιο βιογραφικό στη λογοτεχνία και ταλέντο στη δισκογραφία. Στο «Γύρο του θανάτου», ο Κοροβίνης καταπιάνεται – αποσπώντας επάξια το κρατικό βραβείο μυθιστορήματος 2011– με την συγγραφή ενός δραματικού μυθιστορήματος που έχει έντονες πινελιές ρεαλιστικών στοιχείων της μετεμφυλιακής Ελλάδας. Περιπλέκει την πραγματική αποτύπωση γεγονότων με τις διάφορες  μυθοπλαστικές πτυχές προσωπικοτήτων, σε αντίθεση με τα προηγούμενα έργα του, που εστιάζουν κυρίως στη μουσουλμανική μειονότητα.

Ο φιλόλογος Κοροβίνης, μπορεί να μην είναι ο μόνος που αγγίζει την πολύκροτη υπόθεση του Δράκου του Σέιχ Σου και των «τεράτων» μιας κλειστής κοινωνίας που τον περιτριγυρίζουν, προσθέτει όμως αυτό το κάτι που λείπει από τα προηγούμενα εγχειρήματα των Κώστα Τσαρούχα και Κώστα Παπαϊωάννου.

Η απλή καταγραφή αληθινών γεγονότων που συνθέτουν το πάζλ της πολυτάραχης ζωής του Αριστείδη Παγκρατίδη,  σε κάποιες αράδες άσπρου χαρτιού, υποβοηθούμενη από την έρευνα και τα ντοκουμέντα της εποχής, φαντάζει εύκολη υπόθεση. Στην προκειμένη περίπτωση όμως, ο συγγραφέας αντιστρέφει την βατή πυραμίδα  και αποστρέφεται την πεπατημένη οδό.

Η εφευρετικότητα του Κοροβίνη , δίνει σάρκα και οστά σε εννέα μυθοπλαστικούς χαρακτήρες, γνώριμους υποτίθεται, του φερόμενου ως  Δράκου. Ο καθένας, βάσει του προσωπικού φορτίου που μεταφέρει στον ώμο του, διηγείται με τον δικό του τρόπο, το «σκοτεινό» παρασκήνιο του πολιτικού, οικονομικού, κοινωνικού και πολιτισμικού συστήματος της Θεσσαλονίκης του ’50 και γενικότερα της Ελλάδας.

Όλοι μαζί, ξεδιπλώνουν το κουβάρι της άστατης ζωής  του Αρίστου Παγκρατίδη. Ενός ψυχολογικά ανισόρροπου νέου, που η ζωή του επιφυλάσσει άσχημα παιχνίδια από τα παιδικά του μόλις χρόνια. Σε πολύ νεαρή ηλικία, που η μνήμη δεν αφήνει καν περιθώρια συγκράτησης, χάνει τον πατέρα του. Τον Λοχαγό του Ελληνικού Στρατού, Χαράλαμπο Παγκρατίδη, ο οποίος δολοφονείται από Κομμουνιστές, σε περίοδο Κατοχής. Η μάνα του, μετά το σκάνδαλο που ξεσπά στην κλειστή κοινωνία του Λαγκαδά, παίρνει τα τρία της παιδιά και μετακομίζουν στην Θεσσαλονίκη. Η οικογένεια ζει κάτω από ασφυκτικές συνθήκες διαβίωσης, με μια μάνα που πασχίζει όλη μέρα, ως καθαρίστρια, να κερδίσει τα προς το ζην.  Στα δυο μεγαλύτερα αδέρφια του Αρίστου, τον Παγκράτη και την Μαρία, που εγκαθίστανται στην Αθήνα, κοντά στον θείο τους, η ζωή φανερώνει την θετική της πλευρά.

Πίσω, όμως, μένει ο Βενιαμίν της οικογένειας, ένα παιδί οικονομικά και ψυχολογικά αστήριχτο, που από τα εφηβικά του χρόνια ακροβατεί σε τεντωμένο σκοινί. Μπλεγμένος με παρανομίες, συλλήψεις, αναμορφωτήρια, μικροκλοπές, ναρκωτικά, τραβεστί και ανθρώπους της δήθεν έντιμης κοινωνικοπολιτικά ζωής, που ασελγούν επάνω του, ξεσπώντας τις αρρωστημένες τους διαθέσεις, για ένα πιάτο φασολάδα ή 15 δραχμές. Ευαίσθητος, απροστάτευτος, ανασφαλής, δειλός, τρελούτσικος μα δουλευταράς και συνάμα λάτρης του εύκολου κέρδους,  που ρισκάρει να ζει ελεύθερα, χωρίς πιέσεις και περιορισμούς , παίζοντας τη ζωή του κορώνα γράμματα.

Εννέα φιγούρες- επινόημα της φαντασίας του συγγραφέως- αποκτούν σάρκα και οστά και αποκαλύπτουν τις άγνωστες πτυχές του ακραίου και καλά κρυμμένου, ευαίσθητου χαρακτήρα του Δράκου.

Ένας φίλος, που τον έζησε από κοντά στα εφηβικά του χρόνια, εξομολογείται τη συνενοχή του κατά τα αρχικά στάδια της παρανομίας.  Μια παραδουλεύτρα, φίλη της πλύστρας μάνας του, Ελένης, περιγράφει τις δυσκολίες της εποχής ως απόρροια των αντίξοων συνθηκών  της οικογένειας. Ένας αχθοφόρος, αυτόπτης μάρτυρας και δέκτης του σούσουρου για τις ανήθικες σχέσεις Αρίστου και Μαμουνά, ενός ανώμαλου, δήθεν οικογενειάρχη, που ικανοποιεί τις ορέξεις του, σε ανήλικα αγοράκια. Ένας  δημοκρατικός χωροφύλακας που αποκαλύπτει  τις βάναυσες μεθόδους των αστυνομικών τότε– παρόμοιες με τις σημερινές- προκειμένου να αποσπάσουν τις πολυπόθητες ομολογίες κατηγορουμένων. Ένας παρακρατικός περιπτεράς με πλαστή άδεια, τσιράκι της ασφάλειας και θύμα κλοπής από τον «γουρούνα», περιγράφει τα οφέλη που αποκόμιζε κανείς τότε, έχοντας την ιδιότητα του δοσίλογου. Μια τραβεστί, γκόμενα του Αρίστου, με πολλή πέραση που για πάρτη της μπλέκεται σε ξυλοδαρμούς και καυγάδες  και μια λαϊκή τραγουδίστρια,  που τον σπιτώνει και του φανερώνει της αγνή πλευρά της πρόστυχης ψυχής της. Το αφεντικό του στον γύρο του θανάτου, που αποκαλύπτει την ευαίσθητη και αδύναμη πλευρά του και ένας συμβολαιογράφος-τέρας μορφώσεως της εποχής- θύμα ξυλοδαρμού και αυτόπτης μάρτυρας της συλλήψεως του Αρίστου.

Πρόσωπα, καταστάσεις και γεγονότα ασυνήθιστα, για την σημερινή, δήθεν, παρφουμαρισμένη κοινωνία, που με εύστοχο τρόπο, συνθέτουν τα κομμάτια της ρεαλιστικής πολιτικοκοινωνικής υποκρισίας και απονιάς.

Η ευφυΐα του συγγραφέα, αφήνει τη φωνή των βασικών ηρώων να βγει προς τα έξω, ενώ ταιριάζει τα διαφορετικά γλωσσικά στοιχεία με τον τρόπο αφήγησης του καθενός. Καθομιλουμένη και αργκό για τους περιθωριοποιημένους και καθαρευουσιάνικη για τους μορφωμένους.

Ο αναγνώστης, κόβει εισιτήριο και ταξιδεύει στη συμπρωτεύουσα της ωμής μετεμφυλιακής αδικίας, εκεί όπου ο συγγραφέας δεν τσιγκουνεύεται τα συναισθήματα τρυφερότητας, αγάπης και έρωτα. Ένα ταξίδι, δίχως περικοπές, που προσφέρει απλόχερα γνώσεις  για τις δομές, τη συγκοινωνία,  την πολεοδομία, τα μυστικά κτιρίων της πόλης, τον  τρόπο ζωής των ανθρώπων της εποχής.

Ο Κοροβίνης που γνωρίζει την ιστορία και τα στέκια της πόλης όσο κανείς, συστήνει τον αναγνώστη με τη Θεσσαλονίκη, του 1950-1960. Την ερειπωμένη από σπίτια και δημοκρατικές διεξόδους, την απομακρυσμένη από τη βαβούρα και την οχλαγωγία του σήμερα, την εξαθλιωμένη από πολέμους. Παρουσιάζει τους διοικούντες της πολιτικής σκηνής και ασφάλειας, τις νότες του λαϊκού και ρεμπέτικου τραγουδιού που πρωτοστατούν στο πεντάγραμμο της εποχής, τα πρώτα ονόματα της νυχτερινής ζωής της πόλης.

Το παρασκήνιο της πολιτικής διαφθοράς και οικονομικής ανέχειας, η περιθωριοποίηση εξιλαστήριων θυμάτων και το «κουκούλωμα» της δολοφονίας Λαμπράκη, μετενσαρκώνονται με ένα μαγικό τρόπο αφήγησης. Ο Κοροβίνης, παρουσιάζει δυναμικά στον αναγνώστη, την άλλη όψη του νομίσματος για την υπόθεση Παγκρατίδη- κάτι που τόλμησαν προγενέστερα και άλλοι συγγραφείς-, χωρίς να τον κατευθύνει. Παρότι σήμερα, είναι ευρέως αποδεκτή η αθωότητα του φερόμενου ως Δράκου, ο συγγραφέας, με την τρομερή επινόησή του, φέρνει στο προσκήνιο άγνωστες πτυχές της προσωπικότητας Παγκρατίδη. Ενός από τα θύματα του διεστραμμένου συστήματος και των λανθασμένων χειρισμών της αδιάφορης κλειστής κοινωνίας, που του στέρησαν το βασικότερο ανθρώπινο δικαίωμα .

Ο Κοροβίνης, δένει ομοιόμορφα τα αποσπάσματα από τον τύπο και τα αστυνομικά έγγραφα της εποχής, με τις μυθοπλαστικές αφηγήσεις των ηρώων, ολοκληρώνοντας την προσωπικότητα του Δράκου του Σέιχ Σου. Μιας πολύκροτης ιστορίας που έλαβε χώρα στη Θεσσαλονίκη πριν από περίπου μισό αιώνα-τον Φλεβάρη του 1968- και στην κυριολεξία, δίχασε και εξακολουθεί να διχάζει το πανελλήνιο. 

Τρείς δολοφονίες, ένας βιασμός, μια απόπειρα βιασμού, δυο απόπειρες ανθρωποκτονίας, η συγκάλυψη της δολοφονίας Λαμπράκη από παρακρατικούς  και ένας αποδιοπομπαίος τράγος στο απόσπασμα. Αριστείδης Παγκρατίδης!

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που οξύνει την κρίση του αναγνώστη και αφήνει την αίσθηση ότι η σημερινή κοινωνία έχει πολλά κοινά με εκείνη του ‘50-‘60. Την αστήριχτη και πληγωμένη. Με μεγάλη ευφυΐα και πρωτοποριακό τρόπο, ο Κοροβίνης επιλέγει και παρουσιάζει τα κοινά στοιχεία -σε όλους τους τομείς- της τότε εποχής με τη σημερινή, ενώ συνθέτει ένα-ένα τα κομμάτια του πάζλ της προσωπικότητας Παγκρατίδη. Παράλληλα, το στοιχείο της μυθοπλασίας των εννέα ηρώων που δεν αναγράφεται πουθενά, επιτηδευμένα δημιουργεί σύγχυση στο μυαλό του αναγνώστη. Μ’ αυτό τον έξυπνο επικοινωνιακά τρόπο, ο συγγραφέας, ωθεί τους λάτρεις της λογοτεχνίας –και τα καταφέρνει περίφημα- να ακονίσουν το πνεύμα και την κρίση τους. Πρόκειται για ένα δραματικό μυθιστόρημα που ο καθένας αξίζει να έχει στη βιβλιοθήκη του.

Θωμάς Κοροβίνης,
Ο Γύρος του θανάτου
Εκδόσεις Άγρα

mpanti

 

 

 

Δήμητρα Μπαντή

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.