[ΑΠΟΚΡΙΑ 2013] Μπουρανί Τυρνάβου, η αναβίωση μιας διονυσιακής λατρείας

Ανάμεσα στα θεσσαλικά λαϊκά δρώμενα της περιόδου της  Αποκριάς ξεχωρίζει για τη ζωτικότητα και τις ιδιορρυθμίες του το μπουρανί του Τυρνάβου, το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει γίνει πόλος έλξης τουριστών αλλά και σημείο συγκέντρωσης διάφορων φολκλοριστικών αναβιώσεων.

Στην καρδιά του Θεσσαλικού κάμπου, λίγα χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Λάρισας, οι κάτοικοι του Τύρναβου έχουν καθιερώσει ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του στην διονυσιακή λατρεία. Οι εκδηλώσεις στην πόλη του Τύρναβου χρονολογούνται σύμφωνα με ιστορικές πηγές από το 1898, όπου η Αποκριά εορτάζεται με έναν πρωτότυπο αλλά και τολμηρό τρόπο.

Το «μπουρανί» ήταν μια χορτόσουπα (από την τουρκική λέξη burane: λαχανόριζο ή σπανακόρυζο) που μαγειρεύονταν τελετουργικά την Καθαρή Δευτέρα  σε μεγάλη χύτρα. Τα συστατικά του ήταν σπανάκι, τσουκνίδα, έντερο και ξύδι. Ακολουθούσε διασκέδαση στην ύπαιθρο, με βωμολοχικά τραγούδια, και εκλογή ενός «βασιλιά της Αποκριάς», που καθόταν ανάποδα σε έναν γάιδαρο και κρατούσε την ουρά του. Ταυτόχρονα παρίστανε διάφορες  άσεμνες πράξεις, όπου κυριαρχούσαν οι φαλλοί που ήταν πήλινοι, ξύλινοι, ή από σχηματισμένα καρότα. Στο τέλος της ημέρας ο εκλεγμένος βασιλιάς ριχνόταν σε έναν λάκκο με νερό.

Σήμερα, και ύστερα από αρκετές «επιθέσεις»  και λογοκρισία που έχει δεχτεί το συγκεκριμένο έθιμο, εξακολουθεί να αναβιώνει κάθε χρόνο, και έχει μεταμορφωθεί σε ένα πολύχρωμο πανηγύρι, με δεκάδες ομάδες καρναβαλιστών και μεγάλες παρελάσεις.

Για ένα  μήνα, το κέφι ανάβει καθημερινά στις γειτονιές του Τυρνάβου όπου οι άνδρες στήνουν χορό γύρω από φωτιές, που λέγονται «μπαρμπαριές» και τραγουδούν άσματα, με αρκετά τολμηρό περιεχόμενο προς τιμήν του φαλλού. Πραγματοποιούνται επίσης πολιτιστικές εκδηλώσεις, διοργανώνονται θεατρικές βραδιές και βέβαια όλα αυτά πλαισιώνονται από άφθονο τσίπουρο, μουσική και χορό.  Την Τσικνοπέμπτη γίνονται αποκριάτικα πάρτι σε όλα τα μαγαζιά της πόλης, με κυρίως μενού τα σουβλάκια και το τσίπουρο. Από το προτελευταίο σαββατοκύριακο έως και την Κυριακή της Αποκριάς, σε ολόκληρο τον Τύρναβο διοργανώνονται Μπαλταφάν (αποκριάτικοι χοροί) στους οποίους μπορούν να συμμετέχουν ελεύθερα οι επισκέπτες, αρκεί να δείξουν τη μέγιστη δυνατή ανεκτικότητα στα σόκιν πειράγματα και τα τολμηρά αστεία.

Οι εκδηλώσεις κορυφώνονται την Καθαρή Δευτέρα που γιορτάζεται και επίσημα το «μπουρανί» στο εξωκκλήσι του προφήτη Ηλία, γιορτή αφιερωμένη στην γονιμότητα κι την βλάστηση. Οι φαλλοί χρησιμεύουν στο ανακάτεμα της σούπας, κρατούνται με τα χέρια ως σκήπτρα ή δένονται στα κεφάλια, και τα υπονοούμενα δίνουν και παίρνουν, κυρίως από τους άντρες προς τις γυναίκες. Ταυτόχρονα ο κόσμος διασκεδάζει «χωρίς αναστολές» με χορό στους ήχους της παραδοσιακής μας μουσικής.

Οι πιο παραδοσιακοί οπαδοί του θεωρούν πως η γιορτή εξευγενίζεται σιγά σιγά και δεν θυμίζει το παλιό μπουρανί με τα άκρως αισχρά και βωμολοχικά τραγούδια, και τα πειράγματα πέρα από τα όρια. Ωστόσο το έθιμο επιμένει, και εξακολουθεί να διεγείρει τα απόκρυφα ένστικτα των επισκεπτών οι οποίοι παρασύρονται με την σειρά τους στο τρελό ξεφάντωμα του τυρναβίτικου καρναβαλιού.

Αν ακόμη λοιπόν δεν έχετε αποφασίσει που θα περάσετε το τριήμερο της Αποκριάς μην το σκέφτεστε άλλο. Ο Τύρναβος μας προσκαλεί και μας προκαλεί να αποδώσουμε φόρο τιμής στον μεθυστικό Διόνυσο και τον Έρωτα, συνοδεία φυσικά και του περίφημου τσίπουρου..
Όλοι στο μπουρανί λοιπόν για να περάσουμε υπέροχα!
Εγώ πάντως θα είμαι εκεί! Εσείς;
(Για την διαμονή σας προτείνω να απευθυνθείτε σε κάποιο από τα ξενοδοχεία της Λάρισας καθώς στον Τύρναβο υπάρχουν ελάχιστα καταλύματα).

Ιωάννα Μήσιου

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.