[ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ] Ο Ι. Τζιφόπουλος, Πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας Α.Π.Θ. στο Roadstory.gr

Συναντήσαμε τον κύριο Ιωάννη Τζιφόπουλο, Καθηγητή Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας και Επιγραφικής και Πρόεδρο του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ. στο γραφείο του στο  Κτίριο διοίκησης του ΑΠΘ και μας μίλησε για την υφιστάμενη κατάσταση στο Τμήμα Φιλολογίας καθώς και για τις επιδιώξεις του αναφορικά με το μέλλον του Τμήματος και τις αποφάσεις του Υπουργείου Παιδείας που έχουν εγείρει αντιδράσεις στον χώρο.

tzifopoulos1

Κ. Τζιφόπουλε, ποια είναι η υφιστάμενη κατάσταση στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης μετά τις εξελίξεις αναφορικά με τα ελληνικά Πανεπιστήμια;

Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης είναι το μόνο πανεπιστήμιο στην Ελλάδα που ‘θεραπεύει’ όλες τις επιστήμες σε αντίθεση με τα υπόλοιπα 21 πανεπιστήμια. Η σημερινή κυβέρνηση, παρόλα αυτά, κάνοντας απανωτά λάθη έχει μειώσει τον προϋπολογισμό του ΑΠΘ σταδιακά από το 2007. Πάντως λίγοι γνωρίζουν πως το ΑΠΘ λειτουργεί χάρη στη συνδρομή των υπαλλήλων του. Ακόμη λιγότεροι έχουν υπόψη τους ότι από πέρυσι τον Ιούλιο με την πρώτη διαθεσιμότητα, το Πανεπιστήμιο έχει υποστεί σημαντική μείωση υπαλλήλων, 81 στον αριθμό. Αν μάλιστα αναλογιστούμε και όλες τις αποχωρήσεις, τότε διαπιστώνουμε ότι απασχολούμε περίπου 300 λιγότερους υπαλλήλους σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές. Βέβαια, όλοι ξέρουν πως τα Πανεπιστήμια είναι κλειστά επειδή παρουσιάζεται στα ΜΜΕ ότι το ΕΚΠΑ και το ΕΜΠ είναι κλειστά εδώ και 11 εβδομάδες, ενώ εμείς παρά τις αντίξοες συνθήκες φροντίσαμε και κρατήσαμε ανοιχτό το Πανεπιστήμιο, αν εξαιρέσουμε τη μια εβδομάδα συμπαράστασης στον αγώνα των διοικητικών υπαλλήλων του.

Πως έχει διαμορφωθεί η ανάλογη κατάσταση στο τμήμα Φιλολογίας;

Παράλληλα με τις μειώσεις στο συνολικό πανεπιστημιακό προϋπολογισμό,  ο προϋπολογισμός του Τμήματος Φιλολογίας έχει υποστεί μείωση κατά 80% από το 2007 μέχρι σήμερα. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως δεν θα μπορούμε πια να αγοράσουμε βιβλία για να εξοπλίσουμε τις βιβλιοθήκες μας με αποτέλεσμα την παντελή απουσία της στήριξης του ερευνητικού μας έργου. Ακόμη, από τη στιγμή που ανακοινώθηκε η διαθεσιμότητα τον Σεπτέμβριο, το Τμήμα έχει «χάσει» προσωπικό τριών ατόμων, ενώ κανείς μας δεν μπορεί να γνωρίζει τι μέλλει γενέσθαι με τις εργολαβίες που λήγουν το Μάρτιο. Η γραμματεία, πάντως, λειτουργεί προς το παρόν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, αφού τα περισσότερα αιτήματα των φοιτητών διεκπεραιώνονται αυθημερόν. Το Τμήμα δεν διαθέτει άλλο προσωπικό και είναι χαρακτηριστικό πως η γραμματειακή υποστήριξη των καθηγητών γίνεται από τους ίδιους. Επίσης, για διάφορους λόγους, τα μέλη ΔΕΠ έχουν μειωθεί από 73 το 2007 σε 58 φέτος, με τάσεις περαιτέρω μείωσης κατά το ερχόμενο χρονικό διάστημα. Η αναλογία τέλος των φοιτητών με τους καθηγητές και το προσωπικό διαμορφώνεται στο -2.5% στο Τμήμα και γύρω στο -3% για όλο το Πανεπιστήμιο, την ώρα που στα Ευρωπαϊκά ιδρύματα αυτή η αναλογία διαμορφώνεται στο 10%. Άμεση συνέπεια της κατάστασης που τείνει να διαμορφωθεί πλέον είναι το γεγονός ότι, πιθανότατα από το πανεπιστημιακό έτος 2014-15 να μην υπάρχει καμία επιλογή, ούτε στους καθηγητές, ούτε και στα μαθήματα. Συζητείται ο χωρισμός σε δύο ομάδες των 400 ή των 500 φοιτητών στα μαθήματα κορμού, με όποιες συνέπειες μπορεί να φέρει αυτό. Μετά από τις εξελίξεις αυτές επιδιώκουμε να αλλάξουμε το πρόγραμμα σπουδών ώστε να το προσαρμόσουμε στα νέα δεδομένα.

Ποια ήταν η κατάσταση, στην οποία βρισκόταν το ΑΠΘ πριν τη λήψη των τελευταίων μέτρων για την Ανώτατη Παιδεία;

 Ίσως πριν από την κρίση είχε τη δυνατότητα να δημιουργήσει αξιοποιήσιμα ερευνητικά αποτελέσματα και αυτό είναι φανερό από πολλές και επιτυχημένες δράσεις, όπως το Εργαστήριο Γεωφυσικής ή τα κτηνιατρικά εργαστήρια ή τα επιτεύγματα της Ιατρικής Σχολής ή τα εργαστήρια για το περιβάλλον ή η ανάδειξη της ιστορίας και του παρελθόντος μέσα από τις πανεπιστημιακές ανασκαφές και πολλά άλλα.

Πώς είχε διαμορφωθεί η κατάσταση στο τμήμα Φιλολογίας πριν την κρίση και ποια ήταν τα επιτεύγματα αυτής στο διάστημα αυτό;

Η Φιλολογία του ΑΠΘ, χωρίς υπερβολή, ανήκει στα 10-15 καλύτερα Τμήματα στον κόσμο. Αυτό καθίσταται φανερό πρωτίστως από το γεγονός ότι αρκετοί φοιτητές μας κάνουν μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό ως υπότροφοι των εκεί ιδρυμάτων. Στην Ευρώπη οι απόφοιτοι μας είναι περιζήτητοι γιατί διαθέτουν το γλωσσικό αισθητήριο και την υποδομή της ελληνικής (αρχαίας, βυζαντινής και νέας) και των λατινικών. Με την απόφαση, όμως, του κράτους «να κοντύνει» το πανεπιστήμιο, αναπόφευκτα και το Τμήμα είναι δύσκολο να συνεχίσει να ακολουθεί τη μέχρι τώρα στρατηγική του για τις σπουδές που προσφέρει. Σαφώς, η συμμετοχή των διδασκόντων του Τμήματος σε όλους σχεδόν τους Πολιτιστικούς Οργανισμούς και φορείς της πόλης θεωρείται επιτυχία, όπως και η συνεργασία με ιδρύματα του εξωτερικού για ανταλλαγές φοιτητών και καθηγητών και κυρίως η διοργάνωση διεθνών συνεδρίων. Βέβαια, όλα αυτά και ακόμη περισσότερα θα μπορούσαν να συνεχιστούν αν η πολιτεία παραχωρούσε από τον προϋπολογισμό της 0,01% παραπάνω στον πανεπιστημιακό προϋπολογισμό. Και μάλιστα αυτά συμβαίνουν χωρίς τα πλεονεκτήματα στις υλικοτεχνικές υποδομές των ιδρυμάτων του εξωτερικού, αν και από άποψη εκπαιδευτικού δυναμικού διαθέτουμε επιστήμονες που θα ζήλευαν πολλά από αυτά.

Πιστεύετε πως το Πανεπιστήμιο θα έπρεπε να αναζητήσει και άλλες πηγές εσόδων πέραν του κρατικού προϋπολογισμού;

Παλαιότερα πέραν του προϋπολογισμού το κάθε Τμήμα εισέπραττε και το παράβολο που κατέθεταν οι προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές για την έκδοση αντιγράφων πτυχίου και περγαμηνής. Αυτό το έστω υποτυπώδες έσοδο που κάλυπτε τις λειτουργικές ανάγκες της αναπαραγωγής έχει πλέον εκλείψει. Επιπλέον, το κράτος δεν επιτρέπει στα Πανεπιστήμια να διαχειριστούν την περιουσία τους σύμφωνα με την υφιστάμενη νομοθεσία και με τρόπους που θα συνεισέφεραν σημαντικά στον προϋπολογισμό τους και ίσως τότε χρειαζόταν μικρότερη κρατική χρηματοδότηση. Αντ’ αυτού κρατά ομήρους τα πανεπιστήμια. Βέβαια, αν συνεχιστεί η μείωση του προϋπολογισμού, ίσως τα πανεπιστήμια αναγκαστούν να θεσπίσουν αυτό που συζητείται τελευταία, ένα τέλος εγγραφής ανά εξάμηνο ή ανά έτος (γύρω στα 30 ή 40 ευρώ). Ας ελπίσουμε πως αυτό θα λειτουργήσει και ως μοχλός πίεσης για να «αναγκαστούν» οι φοιτητές να αντιμετωπίσουν τις σπουδές τους με περισσότερη σοβαρότητα. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει επιβολή διδάκτρων, όπως συμβαίνει στα πανεπιστήμια του εξωτερικού ή όπως συμβαίνει στο δικό μας Ανοιχτό Πανεπιστήμιο ή σε κάποια μεταπτυχιακά προγράμματα, όπου οι φοιτητές πληρώνουν χρήματα ανά μάθημα.

Ποιες κατά τη γνώμη σας είναι οι δράσεις που θα μπορούσαν να αποφέρουν στο Τμήμα περισσότερα έσοδα, ώστε να συνεχιστεί απρόσκοπτα το ερευνητικό και διδακτικό έργο;

Στην Ελλάδα, εκτός από μια κακώς εννοούμενη και κενή περιεχομένου προγονολατρεία την οποία έχουν εκμεταλλευτεί διάφοροι κατά καιρούς, δεν έχουμε καταφέρει να μπολιάσουμε στον τρόπο ζωής μας και στη σκέψη μας αυτή την πλούσια παρακαταθήκη, σε αντίθεση με τους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς. Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να οργανώσουμε ξενόγλωσσα προγράμματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας για τους ξένους φοιτητές με δίδακτρα τα οποία ευχαρίστως θα κατέβαλαν, γιατί τα καταβάλουν ούτως ή άλλως στο πανεπιστήμιό τους. Με αυτό τον τρόπο, θα μπορούσαμε να αποκτήσουμε έσοδα, να προσλάβουμε νέους συναδέλφους για τα προγράμματα αυτά, να καλύψουμε άλλες ανάγκες του Τμήματος και της Σχολής και να συνδυάσουμε αυτό που συνιστά το κύριο έργο μας, την έρευνα και τη διδασκαλία για την παραγωγή νέας γνώσης και νέας νοοτροπίας.

Τι πρόκειται να κάνετε για την παιδαγωγική επάρκεια που δεν την καλύπτει πλέον το πτυχίο της Φιλολογίας;

Η έλλειψη παιδαγωγικής και διδακτικής επάρκειας αφορά τους φετινούς εισαχθέντες και μπορεί να αντιμετωπιστεί με την αντικατάσταση μαθημάτων ειδίκευσης ή κορμού με παιδαγωγικά μαθήματα. Ήδη ανέλαβε επιτροπή να εξετάσει το θέμα. Ο γνώμονας των προγραμμάτων σπουδών πρέπει να είναι η κατά το δυνατό σφαιρικότερη εικόνα (δεν νοείται γνώση της ιστορίας χωρίς τη λογοτεχνία της εποχής και το αντίθετο). Δυστυχώς το Υπουργείο δεν το επιτρέπει αυτό στο βαθμό που θα θέλαμε, αφού μέχρι τώρα δεν προβλέπονταν οι διατμηματικές σπουδές, ώστε κάποιος να μπορεί να πάρει για παράδειγμα πτυχίο Αρχαιογνωσίας με μαθήματα Λογοτεχνίας, Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Αυτού του είδους η ευελιξία δεν σημαίνει απαραίτητα την ενοποίηση της Φιλοσοφικής Σχολής, κάθε άλλο μάλιστα.

Ποια είναι η άποψη σας για την αναγραφή της ειδίκευσης στο Πτυχίο;

Η ερώτηση σας αυτή είναι δίκοπο μαχαίρι. Αν εννοείτε αναφορικά με το ΑΣΕΠ, τότε δεν υπάρχει διαφοροποίηση για την πολιτεία. Από τα τρία Τμήματα της Φιλοσοφικής Σχολής (Φιλολογίας, Ιστορίας Αρχαιολογίας, Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής) για την πολιτεία αποφοιτούν φιλόλογοι. Υπάρχει βέβαια διαφοροποίηση στις μεταπτυχιακές σπουδές σε εξωτερικό και εσωτερικό. Κατά τη γνώμη μου, πάντως, θα έπρεπε να υπάρχει διαφοροποίηση και σ’ αυτή τη βάση καλώς αναγράφεται η ειδίκευση στο πτυχίο, αλλά θα έπρεπε το Υπουργείο να ξεκαθαρίσει τη θέση του ως προς τις ειδικεύσεις ακόμη και εντός των συγκεκριμένων κλάδων, φιλόλογοι, μαθηματικοί, φυσικοί κ.ο.κ.

filologia apth

Ποια είναι η γνώμη σας για τη διαθεσιμότητα που προωθεί το Υπουργείο στα ελληνικά Πανεπιστήμια;

Ακόμη και στη διαθεσιμότητα κατάφερε το Υπουργείο το ακατόρθωτο, να επιτρέψει να διαβληθεί η διαδικασία με τη δήλωση ψευδών στοιχείων από ορισμένους διοικητικούς υπαλλήλους των πανεπιστημίων, στοιχεία όμως τα οποία αναγκαστικά μοριοδότησε το ΑΣΕΠ βασισμένο σε λάθος δεδομένα. Έτσι, ο μόνος αδιάβλητος οργανισμός στελέχωσης του δημοσίου με προσωπικό υπέστη πλήγμα και θα δούμε στο μέλλον πόσο σοβαρό ήταν το πλήγμα αυτό. Βέβαια, και τα πανεπιστήμια δεν είναι άμοιρα ευθυνών, γιατί θα έπρεπε τα ίδια με βάση το οργανόγραμμά τους και αιτιολογώντας τις θέσεις διοικητικού και λοιπού προσωπικού να προτείνουν λύσεις στο θέμα και όχι να αποφασίζει ερήμην η Αθήνα για το ΑΠΘ ή για το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.

Ποια είναι η άποψή σας ως Πανεπιστημιακού για το Νόμο Διαμαντοπούλου και το «Σχέδιο Αθηνά» που τον ακολούθησε και τις υπόλοιπες αποφάσεις του Υπουργείου τα τελευταία χρόνια;

Ο αποκαλούμενος Νόμος Διαμαντοπούλου έδωσε στα πανεπιστήμια τη δυνατότητα να αυτοδιοικηθούν και ουσιαστικά να λειτουργούν με ευρωπαϊκά πρότυπα. Αντί τα πανεπιστήμια να αδράξουν την ευκαιρία αυτή, αρνήθηκαν να επανιδρυθούν διοικητικά και ακαδημαϊκά και ανέδειξαν ανασφάλειες και νοοτροπίες της ελληνικής διοίκησης. Σταδιακά ο νόμος άλλαξε και οι επόμενες κυβερνήσεις επέφεραν αλλαγές που δείχνουν πόσο δύσκολη είναι ακόμη και για το ίδιο το Υπουργείο η αλλαγή νοοτροπίας. Να σας δώσω ένα παράδειγμα σχετικά με το σχέδιο «Αθηνά» που αμφισβητήθηκε: είχαν προταθεί στη Σύγκλητο από την επιτροπή να «σπάσει» το ΑΠΘ, όπως ακριβώς το Πανεπιστήμιο του Παρισιού, για να είναι πιο ευέλικτο διοικητικά και άλλα πολλά, αλλά τελικά όλα έμειναν σε θεωρητικό επίπεδο. Όλες οι προσπάθειες του Υπουργείου, πάντως, φαίνεται πως έχουν ως έναν από τους στόχους να «κοντύνουν» το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο και τα αντίστοιχα προγράμματα σπουδών. Ίσως έτσι προωθείται η ίδρυση πανεπιστημίων ιδιωτικής πρωτοβουλίας, με κρατικά χρήματα φυσικά. Αυτά θα φέρουν ανταγωνισμό, αλλά είναι πολύ δύσκολο στο άμεσο και μεσοπρόθεσμο μέλλον να μπορέσουν να σταθούν στο ίδιο επίπεδο με τα ήδη υπάρχοντα Πανεπιστήμια, εκτός και αν τα τελευταία ‘αποδομηθούν εσωτερικά’, οπότε η συρρίκνωσή τους θα γίνει ευκολότερη.

Πιστεύετε πως υπάρχει λειτουργικός ρόλος της νέας απόφασης του Υπουργείου, που με το νέο Νόμο 4218/13 προωθεί τη μεταβολή όλων των εξεταστικών περιόδων σε εξεταστικές τύπου Σεπτεμβρίου;

Το  Υπουργείο θέλει να μεταβάλει το Πανεπιστήμιο σε ένα συνεχές εξεταστικό κέντρο κι όχι κέντρο ακαδημαϊκής προβολής, έρευνας και διδασκαλίας. Συμπεριφέρεται ως φοιτητοπατέρας και φοιτητομητέρα, για να έχει τους φοιτητές με το μέρος του. Την ίδια ώρα όμως με τέτοιου είδους αποφάσεις, ‘μικραίνοντας’ δηλαδή τον χρόνο του εξαμήνου, το ίδιο το Υπουργείο υποβαθμίζει τις σπουδές και τα πτυχία και επαφίεται στο φιλότιμο του φοιτητή αν θα παραμείνει ημιμαθής ή θα καλύψει μόνος του τα κενά της μόρφωσής του. Ακόμη και το ζήτημα των αποκαλούμενων «αιώνιων» φοιτητών, το οποίο κατά κόρον το ίδιο το Υπουργείο ανέδειξε και αναδεικνύει, είναι άλλος ένας μύθος της ελληνικής πραγματικότητας. Μιλώντας με οικονομικούς όρους, ο «αιώνιος» φοιτητής δεν κοστίζει τίποτα ούτε στο κράτος ούτε στο πανεπιστήμιο, εκτός από τη θέση που καταλαμβάνει στο θρανίο που κάθεται παρακολουθώντας μαθήματα, αφού δεν δικαιούται κανένα από τα προνόμια της ιδιότητας του φοιτητή, επειδή έχει υπερβεί το χρονικό όριο.

Πιστεύετε πως η αξιολόγηση θα βοηθήσει στη λειτουργία του Πανεπιστημίου;

Εμείς παρακαλούμε να γίνει η αξιολόγηση, μια πραγματική αξιολόγηση κι όχι μια εικονική σαν κι αυτή που προωθεί το Υπουργείο. Το ίδιο το Υπουργείο δεν πιστεύει στην πραγματική αξιολόγηση, γιατί έτσι θα έρθουν στο φως μεγάλες αλήθειες για τα πανεπιστήμια. Σε ό,τι αφορά στο Τμήμα Φιλολογίας, θα καταστεί φανερό πως αυτό είναι εφάμιλλο αντίστοιχων Τμημάτων ευρωπαϊκών και αμερικανικών πανεπιστημίων, κι έτσι, θέλω να πιστεύω, θα αναγκαστεί η πολιτεία να μας στηρίξει τόσο στο διδακτικό όσο και στο ερευνητικό μας έργο.

Ποια είναι τα σχέδιά σας με γνώμονα πάντα τη σωστή λειτουργία του Τμήματος;

Αρχικά έχουμε θέσει ως προτεραιότητα να εξωτερικεύσουμε το πρόβλημα που έχει προκύψει από τη διαθεσιμότητα και τις αλλεπάλληλες αλλαγές που έρχονται από το Υπουργείο, ώστε να γνωρίσει και να καταλάβει και η κοινωνία της Θεσσαλονίκης τις θέσεις και τα επιτεύγματα μας και να βοηθήσει, αν μπορεί, με το δικό της τρόπο. Δεν θεωρούμε πως οι καταλήψεις μπορούν να ασκήσουν πια μεγάλη πίεση, είναι ένας τρόπος αντίδρασης ξεπερασμένος και αδιέξοδος. Το ΑΠΘ, ιδρύθηκε για να αποτελέσει με την έρευνα και την καινοτομία τον μοχλό ανάπτυξης της βόρειας Ελλάδας από την Ήπειρο μέχρι τη Θράκη και τον στόχο αυτό τον πέτυχε και με το παραπάνω. Είναι ένα πάρα πολύ πετυχημένο πρότυπο και μάλλον ήρθε η ώρα να πρωταγωνιστήσει και πάλι στη βόρεια Ελλάδα και να αλλάξει ριζικά κατεστημένα και νοοτροπίες που μας οδήγησαν εδώ.

Προωθούμε την αναδιάταξη του προσωπικού του Τμήματος και την αναδιοργάνωση του προγράμματος σπουδών. Στόχος είναι η Βιβλιοθήκη που διαθέτει το Τμήμα να είναι ανοιχτή τις ίδιες ώρες και να παρέχει τις ίδιες υπηρεσίες στους χρήστες. Επίσης, προσπαθούμε να βελτιώσουμε περαιτέρω τις παρεχόμενες υπηρεσίες από τη γραμματεία και, αν είναι δυνατόν, να «ηλεκτρονικοποιήσουμε» ορισμένες υπηρεσίες, ώστε να «φύγει» ένα μέρος του φόρτου εργασίας από τους υπαλλήλους της γραμματείας για να καλύψουν άλλες γραφειοκρατικές ανάγκες. Δεν μπορείτε να φανταστείτε τη γραφειοκρατία που προσθέτει το Υπουργείο κάθε λίγο και λιγάκι στα πανεπιστήμια και στις μονάδες τους, ενώ θα έπρεπε να απλοποιεί και να αφαιρεί γραφειοκρατικά κατάλοιπα παρελθόντων ετών.

Βασικότερος όμως στόχος όλων μας στο Τμήμα είναι η προσπάθεια να μην «κλέβουμε» από την ποιότητα του προγράμματος σπουδών, γιατί δυστυχώς, ανάλογα με τις αποφάσεις του Υπουργείου, μπορεί να μείνουμε λιγότεροι καθηγητές και το πρόγραμμα σπουδών αναγκαστικά να «φτωχύνει». Αφαιρώντας διοικητικό και άλλο προσωπικό με τη διαθεσιμότητα, μην εγκρίνοντας νέες θέσεις μελών ΔΕΠ (στο Τμήμα εκκρεμούν 19 θέσεις μελών ΔΕΠ τις οποίες το Υπουργείο δεν προκηρύσσει), έμμεσα το Υπουργείο οδηγεί σε μαρασμό και συρρίκνωση το Τμήμα, ενώ την ίδια στιγμή στέλνει κάθε χρόνο τον ίδιο ή και λίγο αυξημένο αριθμό εισακτέων φοιτητών.

Αλέξανδρος Πήχας

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.