A real SocialStory – Σύγχρονες Μήδειες: Όταν οι κοινωνίες σκοτώνουν τα παιδιά τους

αυτοκτονίαΤα χρόνια του Μεσοπολέμου ήταν θυελλώδη. Η δεκαετία του 1930 βρήκε την Ευρώπη να ακροβατεί ανάμεσα στην οικονομική κατάρρευση και την πολιτική αναταραχή. Την κρίση βίωσε εντονότερα η ανατολική πλευρά της γηραιάς ηπείρου. Πολλοί, απελπισμένοι από τα οξύτατα κοινωνικά προβλήματα, έγιναν αυτόχειρες. Συγκεκριμένα, η Βουδαπέστη κατέληξε να θεωρείται ως η πόλη των αυτοκτονιών. Οι αρχές αύξησαν τις περιπολίες στις όχθες του Δούναβη, για να αποτρέψουν τους Ούγγρους που είχαν επιλέξει να τερματίσουν τη ζωή τους με πνιγμό. Για την άμβλυνση του φαινομένου δημιουργήθηκε μάλιστα μία «Λέσχη Γέλιου» από τους Τζένο και Μπίνκζο. Αν και ξεκίνησε με σκωπτική διάθεση, είχε θετικό αντίκρισμα.

Η σύγχρονη Ελλάδα ανακαλεί μνήμες ανάλογες της εποχής του Μεσοπολέμου. Το τελευταίο διάστημα, η αύξηση των αυτοκτονιών είναι ραγδαία. Τέτοιες πράξεις αυτοχειρίας συνήθως λαμβάνουν χώρα σε περιόδους κρίσης και ανομίας, γι’αυτό και ονομάζονται ανομικές. Ωστόσο, η κρίση αποτελεί μία ευρεία έννοια. Δεν πρέπει να απομονώνεται στον οικονομικό τομέα, καθώς χαρακτηρίζει μία γενική αποδιοργάνωση του κοινωνικού οικοδομήματος. Οι θεσμοί χάνουν τη δύναμη τους, η κοινωνία κατακερματίζεται και προκύπτει ηθικό πρόβλημα. Ωστόσο, ανομικές αυτοκτονίες συμβαίνουν και σε περιόδους ακμής. Τότε, η αντίδραση και η επαναστατικότητα εκλαμβάνονται ως αποδοκιμασία των κανόνων.

Στον αντίποδα βρίσκεται η φαταλιστική/μοιραία αυτοκτονία. Γενικά, ο κοινωνικός έλεγχος θεωρείται ότι αναχαιτίζει τα ποσοστά των αυτοκτονιών. Όταν, όμως, ασκείται σε υπερβολικό και αυταρχικό σημείο, τα αυξάνει. Το άτομο δεν έχει τη δυνατότητα να εναντιωθεί σ’ένα ολοκληρωτικό ή θεοκρατικό καθεστώς. Έτσι, η αυτοκτονία επιλέγεται ως κυρίαρχη, «μοιραία’ λύση, αφού δεν υπάρχει προοπτική για αλλαγή της κατάστασης. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της έφηβης που έπεσε θύμα ομαδικού βιασμού στο Νέο Δελχί. Ήπιε δηλητήριο, καθώς δέχτηκε πίεση από τις αρχές να αποσύρει τη μήνυση κατά των δραστών, ακόμα και να παντρευτεί έναν από αυτούς ή να προβεί σε οικονομικό διακανονισμό μαζί τους.

αυτοκτονία 1Αυτοκτονίες συμβαίνουν και σε εποχές κοινωνικής συσπείρωσης, όταν το άτομο είναι  ενσωματωμένο στο κοινωνικό σύνολο έχοντας απωλέσει την ατομική του ταυτότητα. Eπιβάλλονται από άτυπους κανόνες, για να δηλώσουν αντίσταση και να φέρουν παραδειγματισμό. Αλτρουιστική αυτοκτονία είναι, λόγου χάρη, το χαρακίρι των Ιαπώνων. Εξίσου ενδεικτική είναι η αυτοκτονία του Κωνσταντίνου Κουκίδη, ηρωικού προσώπου με αμφισβητήσιμη ιστορική ύπαρξη. Ο μύθος θέλει τον Κουκίδη να έχει καθήκοντα σκοπιάς στον Ιερό Βράχο την ημέρα εισβολής των Γερμανών στην Αθήνα. Τα ξένα στρατεύματα τον διέταξαν να αναρτήσει τη σβάστικα. Λέγεται, όμως, ότι εκείνος υπέστειλε την ελληνική σημαία, τυλίχτηκε με αυτή και εφόρμησε στο κενό.

Διαμετρικά αντίθετες είναι οι εγωιστικές αυτοκτονίες. Ονομάζονται έτσι επειδή δεν υπάρχει συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο άτομο και το σύνολο.Οι αυτόχειρες αισθάνονται απομονωμένοι. Συνήθως έχουν και αυτοκτονικό ιδεασμό, δηλαδή μόνιμες σκέψεις σχετικά με απόπειρες αυτοκτονίας. Αυτό συμβαίνει όταν εκλείπουν παράγοντες κοινωνικής συνοχής, όπως διαπροσωπικές σχέσεις, θρησκευτικό αίσθημα και ανάμειξη στην πολιτική. Γι’αυτό και μεγάλα γεγονότα (εκλογές, επαναστάσεις, πόλεμοι) μειώνουν τις αυτοκτονίες. Λόγου χάρη, ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ πέρασε μοναχικά τα τελευταία του χρόνια καταναλώνοντας τεράστιες ποσότητες αλκόολ. Έκανε άλλη μία απόπειρα πριν αυτοπυρποληθεί.

Ο χωρισμός των αυτοκτονιών σε κατηγορίες έγινε από τον Εμίλ Ντυρκέμ στο βιβλίο του «Αυτοκτονία», που εκδόθηκε το 1897. Γίνεται λόγος για τρία μόνο είδη, καθώς η φαταλιστική εξετάζεται απλώς ως αντίθετη περίπτωση της ανομικής. Ο Γάλλος κοινωνιολόγος έδωσε στις αυτοκτονίες μία κοινωνιοκεντρική και όχι ατομοκεντρική κατεύθυνση. Υποστήριξε, δηλαδή, ότι οι αυτοκτονίες δεν πρέπει να θεωρούνται ψυχολογικά φαινόμενα αλλά κοινωνικά γεγονότα. Υπάρχει, επομένως, μεγάλη συσχέτιση μεταξύ της κοινωνικής παθογένειας και των δεικτών αυτοκτονικότητας. Οι κοινωνίες δεν πρέπει να γίνονται σύγχρονες Μήδειες, σκοτώνοντας τα παιδιά τους, αλλά να επιδοθούν στην πρόληψη τέτοιων φαινομένων.

Χριστίνα Περάκη

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.